چگونگى دلالت آيهء كريمه دلالت آيه بر پديدهء نسخ و استدلال به آن ، همانگونه كه در تفسير مفردات آيه بيان كرديم ، « تبديل » دو ركن بنيادين دارد : 1 - رفع حكم نخستين ( منسوخ ) . 2 - اثبات و استوار سازى حكم دوم ( ناسخ و بدل ) و اين عمليات همان « نسخ » است ؛ چه اينكه « نسخ » تلاوت هم باشد و يا تنها « نسخ حكم » « 1 » باشد . « آيه » مراد از آن ، در اينجا صددرصد همان آيهء معروف قرآنى است « 2 » به دلايل گوناگون : 1 - سياق آيات كه پيشتر توضيح داديم 2 - آيهء وَ اللَّهُ أَعْلَمُ بِما يُنَزِّلُ ؛ و خدا به آنچه به تدريج نازل مىكند ، داناتر است » . 3 - تحليل به جهل و نادانى مشركان و تكبر و بىوجدانى آنان ، بَلْ أَكْثَرُهُمْ لا يَعْلَمُونَ ؛ [ نه ] بلكه اكثر و بيشتر آنان نمىدانند » . 4 - تنزيل روح القدس از سوى پروردگار عالم بر قلب نازنين رسول خاتم - صلّى اللّه عليه و آله - و اين روح القدس همان جبرئيل است كه گاهى « الروح الامين » نيز بر او اطلاق شده است « 3 » و به اجماع امت محمد - صلّى اللّه عليه و آله - آنچه را كه

--> ( 1 ) در بخش شروط « نسخ » توضيح داديم كه نسخ تلاوت چه با حكم و چه بدون آن به ضرورت عقل و دين و اجماع مسلمين امكان نداشته و اين ادعا قطعا باطل است ؛ زيرا تن دادن بدان ، به عبارت ديگر پذيرش تحريف قرآن ( زياده و نقصان ) كه به ضرورت عقل و دين و اجماع امت و بداهت تاريخى هيچ‌گونه تحريفى در آن واقع نگرديده و امكان آن هم نيست ؛ چرا كه از حيطه بشرى خارج است . ( 2 ) گروهى چون محمد عبده و پيروان وى و گروه ابو مسلم اصفهانى و برخى از پژوهشگران معاصر چنين پنداشته‌اند كه مراد از « آيه » در هر سه مورد از آيات نصوص « نسخ » ( 101 ، نحل و 106 ، بقره و 39 ، رعد ) يا آيات و معجزات انبيا مانند يد بيضاى موسى ( ع ) است و يا اديان آسمانى پيشين است و يا احكام اديان و در اين رهگذر تلاشهاى بىحاصل فراوانى كرده و به گمان خود ، استدلالهايى نيز كرده‌اند و ما در پيشتر اشاره‌اى بدان داشتيم و در ادامهء همين بحث پاسخ علمى و استدلالى خود را خواهيم داد كه از جمله دلايل فوق است كه از نظرتان مىگذرد . ( 3 ) فرموده : نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِينُ عَلى قَلْبِكَ لِتَكُونَ مِنَ الْمُنْذِرِينَ بِلِسانٍ عَرَبِيٍّ مُبِينٍ » . ( شعراء ، 193 - 195 ) « روح الامين ، آن را بر دلت نازل كرد تا از جمله هشدار دهندگان باشى ، به زبان